मदत केल्यावर लोक विसरतात… पण नकार दिल्यावर लक्षात ठेवतात” –

निघोज – दिनांक 9 मार्च पत्रकार (योगेश खाडे)

“मदत केल्यावर लोक विसरतात… पण नकार दिल्यावर लक्षात ठेवतात” – मानवी स्वभावावर भाष्य करणारा ‘मनस्पर्श’ संदेश

आजच्या वेगवान आणि अपेक्षांनी भरलेल्या जगात मानवी नातेसंबंधांतील सूक्ष्म भावना आणि स्वभावाचे अनेक पैलू समोर येत असतात. सोशल मीडियावर सध्या मोठ्या प्रमाणात शेअर होत असलेला ‘मनस्पर्श – मनाचा आधार’ हा विचारमूलक संदेश याच मानवी स्वभावावर प्रभावी भाष्य करतो. “मदत केल्यावर लोक विसरतात… पण नकार दिल्यावर लक्षात ठेवतात” या ओळींनी सुरू होणारा हा संदेश अनेकांच्या मनाला स्पर्श करत असून समाजात विचारमंथन घडवत आहे.

या संदेशात मानवी नात्यांमधील अपेक्षा, कृतज्ञता आणि मर्यादा यांचे वास्तववादी चित्रण करण्यात आले आहे. एखाद्या व्यक्तीने इतरांसाठी कितीही वेळ दिला, कितीही मदत केली किंवा संकटात साथ दिली तरी ते लोकांच्या स्मरणात फार काळ टिकत नाही. ती गोष्ट जणू काही सहज घडलेली आहे, अशी समजूत अनेकदा केली जाते. मात्र एखाद्या प्रसंगी आपण “नाही” म्हटले किंवा मदत करण्यास नकार दिला, तर तो प्रसंग लोकांच्या मनात दीर्घकाळ राहतो, असे या संदेशातून अधोरेखित करण्यात आले आहे.

माणूस अनेकदा इतरांकडून मिळणाऱ्या मदतीची सवय करून घेतो; परंतु त्या मदतीमागील भावना, त्याग आणि मनाचा मोठेपणा समजून घेण्याची सवय फार थोड्यांकडे असते. त्यामुळे जेव्हा एखादी व्यक्ती स्वतःसाठी उभी राहते, आपल्या मर्यादा आखते किंवा आपल्या क्षमतेनुसार नकार देते, तेव्हा काहींच्या दृष्टीने तिची प्रतिमा बदलते. अनेकदा ज्यांनी आपल्या मदतीवर अवलंबून राहिलेले असते, तेच एका नकाराला मनात ठेवून नाराजी व्यक्त करतात. कारण अपेक्षा जितक्या मोठ्या असतात, तितकी नाराजीही अधिक खोल असते.

या संदेशात एक महत्त्वाचा जीवनविचारही मांडण्यात आला आहे. मदत करणे ही माणुसकीची खूण असली, तरी प्रत्येक वेळी स्वतःला विसरून मदत करणे हे शहाणपणाचे लक्षण नसते. सतत देत राहिल्यावर लोकांना ते आपले कर्तव्य वाटू लागते आणि ज्या दिवशी आपण थांबतो, त्या दिवशी तो बदल वाटू लागतो.

त्यामुळे आयुष्यात मदत करावी, पण स्वतःची मर्यादा ओळखून; इतरांना साथ द्यावी, पण स्वतःचा सन्मान जपत — असा संतुलित दृष्टिकोन या संदेशातून व्यक्त करण्यात आला आहे. प्रत्येक वेळी उपलब्ध राहणाऱ्या व्यक्तीची किंमत अनेकदा कमी होते; मात्र स्वतःच्या वेळेला, उर्जेला आणि मनाला महत्त्व देणारी व्यक्ती समाजाच्या लक्षात राहते, हा महत्त्वाचा संदेशही यातून दिला आहे.

“मदत करणं थांबवू नका… पण स्वतःला हरवून मदत करणं नक्की थांबवा,” असा विचारपूर्ण सल्ला देत हा लेख शेवटी सांगतो की आयुष्यात काही लोक आपली मदत विसरतील; मात्र आपण दिलेला एक “नाही” शब्द मात्र ते आयुष्यभर लक्षात ठेवतात.

मानवी नात्यांचे वास्तव आणि जीवनातील संतुलन समजावून सांगणारा हा ‘जीवनविचार’ सध्या सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात चर्चेत असून अनेकांना आत्मपरीक्षण करायला भाग पाडत आहे